Beslenme her hastalıkta olduğu gibi kanser tedavisinde de öne çıkıyor. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Onkoloji Kliniği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Timuçin Çil, her kanser hastasının ana tedavilerinin yanında beslenme tedavisinin de olması gerektiğinin altını çiziyor.

K

anser hastalarında beslenme neden önemlidir?

Kanser, görülme sıklığı belirgin olarak artan ve önümüzdeki yıllarda daha da artması beklenen bir hastalıktır. Günümüzde erken dönemde saptandığında cerrahi, radyoterapi, kempoterapi gibi tedaviler ile kurtulmanın mümkün olduğu bir hastalıktır. İlerlemiş hastalığı olan hastalarda ise özellikle sistemik tedaviler; kemoterapi, akıllı ilaçlar ve immunoterapi vb. tedaviler ile önemli bir grup hastanın uzun bir yaşama ulaşması sağlanabilmektedir. Ancak bu ana tedaviler yanında beslenme tedavisi gibi destek tedavileri uygulanan kanser hastalarının hayat kalitesinin çok daha iyi olduğu ve yaşam sürelerinin uzadığı görülmektedir. Dolayısıyla her kanser hastasının ana tedavisi yanında mutlaka beslenme bozukluğu olup olmadığı araştırılmalı ve gerekli hastalarda beslenme tedavisi uygulanmalıdır. Bu şekilde beslenme bozukluğunun önlenmesi sağlanabilecek veya beslenme bozukluğunun tedavi edilmesi ile kanser hastalarının hayat kalitesi daha iyi olacak ve yaşam süreleri uzayacaktır.

Kanser hastalarında malnütrisyon görülme sıklığı nedir?

Malnütrisyonu kabaca beslenme bozukluğu olarak tanımlıyoruz. Günlük alınması gereken besin ögelerinin eksik veya fazla alınması ile ortaya çıkmaktadır. Kanser hastalarında malnütrisyon görülme oranı kanser tipine bağlı olarak değişmekle birlikte genel olarak %40’lara varan oranlarda görülebilir. Baş boyun kanserleri, akciğer kanseri, ozefagus-mide-pankreas kanseri gibi kanserlerde bu oran çok daha yüksek iken meme kanseri veya prostat kanseri gibi kanserlerde malnütrisyon görülme oranı daha düşüktür. Ancak tüm kanser hastalarında malnütrisyon görülebilir.

Kanser hastalarında beslenme tedavisi hangi durumlarda gereklidir?

Kanser hastalarında beslenme tedavisi beslenme bozukluğu var ise geç kalınmadan hemen başlanmalıdır. Ancak malnütrisyon yani beslenme bozukluğunun erken dönemde saptanması çok önemlidir çünkü erken dönemde beslenme bozukluğu saptanıp tedavi edilen hastalarda tedavi başarısı, beslenme bozukluğunun geç döneminde tedavi edilen hastalara göre oldukça yüksektir. Bu nedenle her kanser hastası tanı aldıktan sonra beslenme bozukluğu açısından değerlendirilmeli ve beslenme bozukluğu saptanır ise tedavi edilmelidir. Kısacası tanı alıp beslenme bozukluğu olmayan tüm kanser hastaları, ana tedavileri ve takip dönemlerinde bu açıdan izlenmelidir.

Beslenme tedavisine başlanmadan evvel dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?

Beslenme tedavisi başlanmadan önce mutlaka hastanın beslenme bozukluğunun nedeni belirlenmelidir. Örneğin, kanser hastalarında çok sık gözlenen depresif duygu durum ve anksiyete gibi duygu durum bozuklukları yanında iştahsızlık gibi yeterince kalori almayı engelleyecek nedenler ortadan kaldırılmalıdır. Bunun yanında özellikle ilerlemiş hastalığı olan kanser hastalarında ağrı şikayeti var ise optimal ağrı tedavisi yapılmalıdır çünkü ağrısı olan hiçbir kanser hastasının yeterli kalori alması mümkün değildir.

Bununla birlikte kanser ana tedavileri; kemoterapi ve radyoterapi gibi tedavi süreçlerinde saptanan bulantı kusma, ağız içinde yaralar veya ishal gibi şikayetler mevcudiyetinde optimal beslenme tedavisinin uygulanabilmesi mümkün değildir. Bu nedenle tedavi sürecindeki bu yan etkiler tam olarak düzeltildikten sonra beslenme tedavisi başlanmalıdır.

Hastalara nasıl bir beslenme tedavisi uygulanmalıdır?

Beslenme tedavisi oral yani ağız yolundan veya tüplerin direkt mideye veya bağırsaklara yerleştirilmesi ile uygulanabileceği gibi damar yolundan da uygulanabilir. İdeal beslenme yöntemi ağız veya bağırsakların direkt kullanıldığı beslenme tedavi yöntemidir. Baş boyun, yemek borusu, mide kanserli hastalarda ağız yolundan beslenme yapılamıyorsa tüplerin mide veya bağırsaklara yerleştirilmesi ile oluşturulan yollardan bağırsaklar kullanılarak beslenme tedavisi yapılabilir. Bu beslenme yöntemiyle hastaya yeterli ve dengeli veya hastanın ihtiyacı olan miktarda beslenme tedavisi uygulanabilir. Ancak mide bağırsak sistemi çalışmayan veya mide bağırsak sisteminin kullanılamadığı hastalarda damar yolları kullanılarak beslenme tedavileri uygulanabilir. Ancak tüm kanser hastalarında temel beslenme tedavisi, enteral yani ağız veya mide bağırsak sisteminin kullanıldığı beslenme tedavisi olmalıdır.

Farklı kanser türlerinde farklı beslenme tedavileri mi uygulanıyor?

Temel olarak kanser tipine göre beslenme tedavisi seçiminden çok kanser hastasına özgü bir beslenme tedavisi olmalıdır. Günümüzde modern bir onkolojik tedavide ana tedaviler bireyselleştirilmektedir. Yani her hastaya özgü genetik yapı veya kanserin biyolojik yapısı anlaşılmaya ve ona özgü tedaviler uygulanmaya çalışılmaktadır. Beslenme tedavisinde de aynı durum geçerlidir. Protein düzeyi düşük, kas yapısı yetersiz bir hastada protein ağırlıklı bir beslenme tedavisi kullanmak gerekirken tüm besin ögelerinden yetersiz beslenen bir kanser hastasında tüm besin ögelerini içerecek bir beslenme tedavisi uygulanmalıdır. Ayrıca her kanser hastasının ihtiyacı olan kalori miktarı farklılık gösterir ve kalori miktar hastaya özgü belirlenir. Tüm bu faktörler göz önüne alındığında her hastanın nasıl o hastaya özgü ana kanser tedavisi varsa beslenme tedavisi de mutlaka o hastaya özgü olmalıdır.

Tıbbi beslenme ürünlerinin faydaları ve kanser tedavisine katkıları nelerdir?

Temel olarak tüm kanser hastalarının eksik beslenmelerini ortadan kaldıracak yeterli ve dengeli beslenme sağlanmalıdır. Normal alınan günlük gıdalar ile hastaların ulaşması gereken kalori miktarlarına ulaşmak ve eksik olan beslenme ögesinin hastaya verilmesi her zaman sağlanamamaktadır. Tıbbi beslenme ürünleri çok daha az hacimde hastaya yeterli kalori sağlamakta ve istediğimiz miktarda eksik beslenme ögesini hastaya vermemizi sağlamaktadır. Kısacası çok daha az miktarda beslenme ile yeterli kalori ve yeterli beslenme ögesine ulaşmamızı sağlamaktadır.

Kemoretapi ve radyoterapi sonrası beslenme nasıl olmalı?

Kanser hastalarına kullandığımız ana tedavi tipi, beslenme yöntemlerinde ve içeriklerinde farklılıklar oluşmasına neden

olabilir. Kemoterapi uygulanan bir hastada ağız içinde yaralar ve protein eksiklikleri görülebilmektedir. Bu hastalara, ağız içindeki yaraların iyileşmesine katkı sunacak ve protein miktarını artıracak bir beslenme tedavisi uygulanması gerekir. Bunun yanında akciğer kanseri için göğüs duvarı bölgesine radyoterapi uygulanan bir hastada yemek borusunda yaralar oluşma riskine yönelik veya bu yaralar oluşmuş ise yaraların tedavisine yönelik beslenme tedavileri uygulanabilir. Aslında her hastanın beslenme tedavisini; kanserin tipi, uygulanan tedavi, ana tedavilerin yan etkileri gibi birçok unsur belirler. Kısacası o hastaya özgü bir beslenme tedavisi belirlenmelidir. Uygulanan ana tedavi tipi beslenme tedavisini etkileyen birçok faktörden sadece biridir. 

Sonuç olarak; her kanser hastası ana tedavileri yanında beslenme bozukluğu yönünden hastanın her başvurusunda taranmalı ve takip edilmelidir. Erken dönemde beslenme bozukluğu saptanıp tedavi edilmelidir. Beslenme tedavisi kanser hastalarının hayat kalitesinin artırılmasına ve sağ kalımlarının uzamasına belirgin katkı sunacaktır.