Birçok kadında zaman zaman meydana gelen yumurtalık kistleri hakkında bilgi veren Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Dr. Üzeyir Kalkan, çoğu yumurtalık kistinin çok az rahatsızlık verdiğini veya hiç rahatsızlık vermeden birkaç ay içinde tedavisiz kaybolabileceğini belirtti.

Koç Üniversitesi Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Dr. Üzeyir Kalkan, “Çoğu yumurtalık kisti çok az rahatsızlık verir veya hiç rahatsızlık vermez, zararsızdır ve birkaç ay içinde tedavisiz kaybolur” dedi. Kalkan, yumurtalık kistleri’nin (over kistleri) çeşitleri, tanısı ve tedavi yöntemleri hakkında bilgi verdi.
Yumurtalık kistleri (over kistleri), yumurtalıkta (overlerde) sıvı dolu keseler veya ceplerdir. Kadınlarda, rahmin (uterusun) her iki tarafında, yaklaşık 2-3 cm büyüklüğünde ve oval şekilli iki yumurtalık bulunur. Yumurtalıklarda gelişen ve olgunlaşan yumurtalar (oositler), doğurganlık yıllarında aylık döngüler halinde buradan salınırlar.

Birçok kadında zaman zaman yumurtalık kistleri olur. Çoğu yumurtalık kisti çok az rahatsızlık verir veya hiç rahatsızlık vermez, zararsızdır ve birkaç ay içinde tedavisiz kaybolur. Ancak, bazı yumurtalık kistleri -özellikle de yırtılmış olanlar- ciddi semptomlara neden olabilir:

• Pelvik ağrı; alt karında, kistin yanında donuk veya keskin bir ağrı,
• Karında dolgunluk veya ağırlık,
• Şişkinlik yapabilir.

Aşağıdaki şikayetlerle karşılaştığınızda ise, durumun hemen müdahale gerektirebilecek acil bir durum olabileceğini unutmayın ve derhal tıbbi yardım alın:

• Ani, şiddetli pelvik veya karın ağrısı,
• Ateş veya kusma ile ağrı,
• Soğuk, nemli cilt, hızlı nefes alma ve baş dönmesi veya halsizlik.

Çoğu yumurtalık kisti, adet döngüsünün bir sonucu olarak gelişir (fonksiyonel kistler). Diğer kist türleri çok daha az yaygındır. Yumurtalıklar normalde her ay “folikül” adı verilen kist benzeri yapılar geliştirir. Foliküller östrojen ve progesteron hormonlarını üretir ve yumurtladığınızda bir yumurta bırakır. Normal bir aylık folikül büyümeye devam ederse, “fonksiyonel kist” olarak bilinir. İki tip fonksiyonel kist vardır:

• Foliküler kist: Adet döngüsünün orta noktası civarında, bir yumurta folikülünden dışarı atılır ve fallop tüpünden aşağı doğru hareket eder. Bir foliküler kist, folikül yırtılmadığında veya yumurtasını serbest bırakmadığında başlar ve büyümeye devam eder.
• Korpus luteum kisti: Bir folikül yumurtasını serbest bıraktığında, gebe kalmak için östrojen ve progesteron üretmeye başlar. Bu folikül artık “korpus luteum” olarak adlandırılır. Bazen sıvı folikülün içinde birikir ve korpus luteum’un bir kiste dönüşmesine neden olur.

Fonksiyonel kistler genellikle zararsızdır, nadiren ağrıya neden olur ve genellikle 2 veya 3 adet döngüsü içinde kendiliğinden kaybolur.

Adet döngüsünün normal işleviyle ilgili olmayan diğer kist türleri şunları içerir:

• Dermoid kistler: “Teratom” olarak da adlandırılan bu kistler embriyonik hücrelerden oluştukları için saç, deri veya diş gibi dokuları içerebilir. Nadiren kötü huylu (kanser) olabilirler.
• Kistadenomlar: Bunlar bir yumurtalık yüzeyinde gelişir ve sulu veya mukuslu bir materyalle doldurulabilirler.
• Endometriomalar: Bunlar, uterus endometriyal hücrelerinin (rahmin iç tabakasının) uterusun dışında büyümesiyle, “endometriosis” olarak adlandırılan bir hastalığın sonucu olarak gelişirler.

Dermoid kistler ve kistadenomlar büyüyerek yumurtalığın normal anatomik lokalizasyonunun bozulmasına neden olabilirler. Bu, “yumurtalık torsiyonu” adı verilen yumurtalığın kendi bağı etrafında dönerek kanlanmasının bozulmasına ve gecikilirse yumurtalığın tüm işlevini yitirmesine neden olabilecek şiddetli ağrıya sebep olan bir durumun olasılığını artırır.

Yumurtalık kistlerinin oluşumunda rol alan risk faktörleri şunlardır:

• Hormonal problemler: Yumurtlamanıza neden olmak için kullanılan doğurganlık ilacı kullanmak.
• Gebelik: Bazen yumurtladığınızda oluşan kist hamileliğiniz boyunca yumurtalığınızda kalır.
• Endometriosis: Bu durum uterus endometriyal hücrelerinin uterusun dışında büyümesine neden olur. Dokunun bir kısmı yumurtalığınıza yapışabilir ve kistik bir büyüme oluşturabilir.
• Şiddetli bir pelvik enfeksiyon: Enfeksiyon yumurtalıklara yayılırsa, apse/kiste neden olabilir.
• Kist öyküsü: Eğer daha önce bir kistiniz oluşmuşsa, tekrarı olasıdır.

Menopoz sonrası gelişen yumurtalık kistleri kötü huylu (kanserli) olabilir. Bu yüzden düzenli pelvik muayene olmak önemlidir.

Pelvik muayene sırasında yumurtalığınızda bir kist bulunabilir. Boyutuna ve gösterdiği özelliklere bağlı olarak doktorunuz muhtemelen türünü ve tedaviye ihtiyacınız olup olmadığını belirlemek için testler önerecektir. Olası testler şunları içerir:

• Hamilelik testi: Pozitif bir test, korpus luteum kistinin olduğunu gösterebilir.
• Pelvik ultrason: Çoğunlukla vajinal veya karından yapılabilir. Bazen de makattan (rektal) ultrason gerekebilir.
• Manyetik Rezonans görüntüleme (MRI): Bazı kist türlerinde MRI, kistin iyi huylu veya kanserli olma olasılığını belirlemede yol gösterici bir tetkik olarak istenebilir.
• Laparoskopi: Doktorunuz, küçük bir kesiyle karna yerleştirilen ince, ışıklı bir alet olan laparoskobu kullanarak yumurtalıklarınızı görebilir ve yumurtalık kistini çıkarabilir. Bu, anestezi gerektiren cerrahi bir işlemdir.
• CA 125 kan testi: Kanser antijeni 125 (CA 125) adı verilen bir proteinin kan seviyesi, yumurtalık kanseri olan kadınlarda sıklıkla yükselir. Kistiniz kısmen katıysa ve yumurtalık kanseri riski de yüksekse, doktorunuz bu testi isteyebilir. Yüksek CA 125 seviyeleri, endometriozis, rahim fibroidleri ve pelvik inflamatuar hastalık gibi kanserli olmayan durumlarda da ortaya çıkabilir.
• HE4 kan testi: Bu antijen de kistlerin iyi huylu veya kanserli olma olasılıklarının hesaplanmasında yol gösterici olabilir.

Yumurtalık kistlerinde tedavi, yaşınıza, kistin tipine, boyutuna ve semptomlarınıza bağlıdır. Doktorunuz şunları önerebilir:

• Gözlem ve belli aralıklarla kontrol: Çoğu durumda kistin birkaç ay içinde kaybolup kaybolmadığını görmek için bekleyebilir ve yeniden muayene olabilirsiniz. Bu genellikle bir seçenektir. Yaşınızdan bağımsız olarak, herhangi bir semptomunuz yoksa ve ultrason basit, küçük, sıvı dolu bir kistiniz olduğunu gösteriyorsa, muhtemelen kistin boyutunun değişip değişmediğini görmek için aralıklarla pelvik ultrason muayenesi yaptırmanız yeterli olacaktır.
• İlaç tedavisi: Doktorunuz yumurtalık kistlerinin tekrarlanmasını önlemek için doğum kontrol hapı gibi hormonal kontraseptifler önerebilir. Ancak, doğum kontrol hapları var olan bir kisti küçültmez.
• Ameliyat: Büyük, fonksiyonel bir kiste benzemeyen, büyüyen, 2 veya 3 adet döngüsü boyunca devam eden veya ağrıya neden olan bir kistin çıkarılması önerilebilir.

Kistlerin çoğu yumurtalık alınmadan alınabilir (kistektomi). Bazı durumlarda doktorunuz etkilenen yumurtalığın alınmasını ve diğerinin sağlam bırakılmasını (ooferektomi) önerebilir.
Kistik bir kitle kötü huyluysa (kanserliyse), rahmi, yumurtalıkları ve fallop tüplerini (total histerektomi) aldırmanız ve muhtemelen kemoterapi veya radyoterapi almanız gerekebilir. Doktorunuz ayrıca menopozdan sonra yumurtalık kisti geliştiğinde ameliyat da önerebilir.
Yumurtalık kistlerini önlemenin bir yolu olmamasına rağmen, düzenli pelvik muayeneler yumurtalıklardaki değişikliklerin mümkün olduğunca erken teşhis edilebilmesini sağlamaya yardımcı olur. Olağandışı adet belirtileri de dahil olmak üzere, özellikle birkaç döngüden fazla devam eden aylık döngünüzdeki değişikliklere karşı uyanık olun. Sizi ilgilendiren değişiklikler hakkında doktorunuzla konuşun.